Festivals als proeftuin voor verduurzaming, maar sector onder druk

Goed verduurzamings‑ en klimaatbeleid kan de Nederlandse festivalsector toekomstbestendig maken, maar een mix van klimaatverandering, regelgeving en het wegvallen van financiële kaders zet de toekomst ervan zwaar onder druk. Dat blijkt uit het adviesrapport ‘De toon maakt de muziek’ van het Nationaal Klimaat Platform (NKP), dat op 16 januari tijdens Eurosonic/Noorderslag is gepresenteerd aan de overheid.

Belang van festivals en dorpsfeesten

Festivals en dorpsfeesten worden door het NKP gezien als motoren voor maatschappelijke vernieuwing en sociale cohesie. Ze vormen volgens het rapport een cruciaal onderdeel van het culturele landschap en fungeren als proeftuinen waar innovatieve oplossingen voor klimaat en energie worden uitgeprobeerd.

Voor kleinere dorpsfeesten is die rol extra belangrijk, omdat ze vaak de enige grote gezamenlijke activiteit in een dorp zijn en een belangrijke bijdrage leveren aan verbinding en gemeenschapszin.

Klimaat, weer en regelgeving

Het NKP constateert dat de zomers warmer en het weer extremer en onvoorspelbaarder worden, met gevolgen voor terreinwaterstand, infrastructuur en veiligheid. Ook de Kaderrichtlijn Water en andere kaderregels bepalen steeds meer wat op en rond festivals mogelijk is. Eén zware onweersbui kan al leiden tot een omgevallen feesttent of een onbegaanbaar terrein, wat voor kleine organisaties het einde van een evenement kan betekenen.

Daarnaast spelen netcongestie, stijgende kosten en grillige wet‑ en regelgeving een rol in de toenemende kwetsbaarheid van de sector.

Festivals als broedplaats voor oplossingen

Toch blijkt uit het onderzoek dat veel festivals al ver zijn in hun verduurzaming en als experimenteerruimte fungeren. Zo wordt bijvoorbeeld op de Zwarte Cross geëxperimenteerd met decentrale waterzuivering en draait Oerrock geheel op een decentraal energiesysteem.

Volgens NKP‑voorzitter Kees Vendrik zijn veel van de uitdagingen die festivals aangaan dezelfde als in de bredere samenleving, waardoor de oplossingen die op festivals ontstaan ook elders toepasbaar kunnen zijn.

Tweedeling in de sector

Het NKP ziet een duidelijke tweedeling: een groep koplopers die al ver is in verduurzaming en een veel grotere groep organisatoren die nog nauwelijks weet waar ze moeten beginnen.

Die koplopers hebben volgens het rapport een grote “maatschappelijke realisatiekracht”, maar krijgen onvoldoende structuur en erkenning. Tegelijkertijd is er veel behoefte aan kennisdeling, samenwerking en ondersteuning, vooral bij kleinere en vrijwilligersgedreven evenementen.

Oproep aan de overheid

Het NKP roept de overheid op om festivals en dorpsfeesten expliciet in te zetten als proeftuinen voor klimaat‑ en energieoplossingen en beleid te formuleren dat de sector ondersteunt in plaats van belemmert.

Belangrijk daarbij is het behoud en uitbreiden van kennisinfrastructuur, zoals de Green Deal Circular Festivals, waarvan het budget per 2026 is gestopt. Volgens het NKP betekent dat het “clubhuis” van veel initiatieven sluit, terwijl de vraag naar kennis, samenwerking en financiële zekerheid juist groeit.

Het adviesrapport 'De toon maakt de muziek' is hier te downloaden.